Sobota, 19.01.2019, imieniny: Erwiny, Henryka, Mariusza

Czeski skarb z Mysłowic

  • 31.12.2018, 12:50
  • Dariusz Falecki
Czeski skarb z Mysłowic Fragment ekspozycji o historii numizmatyki ze skarbem z Mysłowic, Muzeum w Chorzowie
W 1961 r. znaleziono w Mysłowicach 30 czeskich monet z XIV w. Znalezisko o dużym znaczeniu poznawczym prezentowane jest obecnie na wystawie numizmatycznej w Muzeum Chorzowa. Skarb z Mysłowic, choć mało znany, posiada ciekawą historię.

Nowa waluta

Rozwój handlu, bankowości, wynalazki techniki agrarnej i wojskowej miały korzystny wpływ na wzrost gospodarczy w XII i XIII w. Pomyślne przeobrażenia w Europie dopełniała reforma monetarna. Polegała na wprowadzeniu dwustopniowego systemu monetarnego. Monetę grubą nazywano groszem (grossi - gruby, duży), a drobną parwusem. W ramach reformy zmieniła się także technologia produkcji, powrócono bowiem do bicia monet dwustronnych. Jako pierwszy rozwiązanie to wprowadził cesarz niemiecki Fryderyk I Barbarossa w zdobytych północnych Włoszech, a konkretnie w mennicy na zamku Noseda w Lombardii. Pomysł podchwyciły inne włoskie miasta, Genua w 1172 r. i Florencja w 1182 r. W 1202 r. na listę emitentów grosza trafiała największa potęga handlowa - Wenecja. Z rozwiązań włoskich korzystały inne kraje: Anglia (1248), Francja (1266), Flandria (1275) i zachodnie Niemcy. U schyłku XIII w. reforma monetarna dotarła do Europy Środkowej, w tym do Czech, których mennictwo odegrało w tej części regionu największą rolę.

 

Mennica w Kutnej Horze

W środkowych Czechach odkryto ok. 1280 r. łatwo dostępne pokłady srebra, które przekraczały lokalne potrzeby w perspektywie na następne dziesięciolecia. Koniunkturę wykorzystał czeski i polski zarazem król Wacław II (1278-1305). W celu przeprowadzenia reformy monetarnej sprowadził do Czech specjalistów-mincerzy ze wspomnianej Florencji. W 1300 r. otwarto w Kutnej Horze (70 km od Pragi) centralną mennicę i rozpoczęto tam wybijanie słynnych groszy, zwanych praskimi. Bezpośrednio nad mennicą wybudowano pałac królewski zwany „Włoskim dworem”, nazwany tak od górników srebra i mincerzy sprowadzonych z Włoch. Kutna Hora została rezydencją królewską i była drugim co do znaczenia miastem po Pradze.

Dwustopniowy system monetarny przyjął się szybko w sąsiednich krajach: w Polsce, Austrii, Karyntii, Rusi, Litwie, Saksonii, Brandenburgi, Turyngii, w krajach Skandynawskich i na Bliskim Wschodzie. Na ziemiach polskich walutę nazywano grosze czeskie. Jeszcze do lat 60. XX w. używano na Górnym Śląsku dla polskiej dziesięciogroszówki nazwy „czeskie”.

 

Grosz praski zwany potocznie „dolarem średniowiecznej Europy”. Na awersie wybijano koronę z trzema liliami, na rewersie czeskiego lwa w koronie

 

Śląsk przechodzi do Czech

Zanim waluta ta „rozlała się” na kraje Europy wschodniej, doszło na Śląsku do zmian politycznych. Po śmierci śląskiego księcia Władysława opolskiego (ok. 1281 r.), księstwo opolsko-raciborskie podzielone zostało między jego synów. Jeden z nich, Przemysław otrzymał księstwo raciborskie, w tym Mysłowice. Przemysław sprzeciwiał się zhołdowaniu swych ziem Czechom. Syn Przemysława - Leszek wraz z innymi złożył w Opawie w 1327 r hołd królowi Czech Janowi Luksemburczykowi. Po 1335 r. następowało umacnianie się Czech na Śląsku. Dwa lata potem Jan Luksemburczyk wydał tzw. generalny porządek dla Śląska, który regulował czeską administrację w zhołdowanych księstwach. Na Śląsk i do Mysłowic trafiła „z urzędu” czeska waluta.

 

Zdążyć przed husytami

Dlaczego ktoś z Mysłowic zakopał pieniądze w pobliżu obecnego parku zamkowego? Po śmierci króla czeskiego Wacława IV (z tego okresu pochodzi znalezisko), katolicki cesarz niemiecki Zygmunt Luksemburski rozpoczął prześladowania protestanckich zwolenników Jana Husa, którzy sprzeciwiali się jego koronacji na króla Czech. Doszło do wystąpień husytów (w większości Czechów, ale nie tylko) przeciw katolikom (różnych narodowości), zwanych wojnami husyckimi. W czasie działań zbrojnych spalono m.in. Kutną Horę. Mennica zawiesiła działalność. Front przesuwał się w kierunku Śląska. Niepewna sytuacja polityczno-społeczna skłoniła zapewne któregoś mieszkańca Mysłowic do zakopania pieniędzy w ziemi na spokojniejsze czasy. Jak się okazało, trwało to kilka wieków.

 

Pozdrowienia z regionu Kutna Hora. Pocztówka, obieg 1898 r. Pośrodku motyw górnika z średniowiecznej kopalni srebra

 

Znalezisko

Monety i skarbonkę odkryto w 1961 r. podczas prac budowlanych pod budowę fundamentów „Domu ratownika”. Budynek stoi przy ul. Bytomskiej 20. Przeznaczony był dla członków drużyn ratowniczych kopalni Mysłowice. Skarb leżał na głębokości 0,5 metra w ciemnej ziemi. Monety były rozproszone, niektóre leżały płycej, inne nieco głębiej. Doliczono się 30 sztuk. Znalazcą skarbu był robotnik budowlany Tadeusz Korbecki. O znalezisku poinformował inż. Gerarda Halembę z działu inwestycji kopalni Mysłowice. 21 sierpnia 1961 r. Gerard Halemba powiadomił telefonicznie dr. Jerzego Szydłowskiego z Muzeum w Bytomiu o odkryciu monet. G. Halemba przekazał 25 sierpnia 1961 r. znalezisko do Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu.

 

Tzw. dom ratownika, budynek mieszkalny przy ul. Bytomskiej 20, gdzie podczas prac budowlanych odkryto skarb z Mysłowic

 

Na wystawie w Chorzowie

Skarb z Mysłowic prezentowany jest obecnie na ekspozycji w Muzeum Chorzowa poświęconej historii numizmatyki. Placówka należy do najstarszych na Górnym Śląsku. Otwarto ją w 1935 r. jako Muzeum Ziemi Bytomskiej w Chorzowie (Bytom pozostawał wówczas po niemieckiej stronie granicy). W latach 1952-1959 chorzowska placówka została Oddziałem Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu. Oddział chorzowski specjalizował się w numizmatyce, z tego powodu przekazano tam mysłowicki skarb.

Znalezisko z Mysłowic składa się z 18 sztuk groszy praskich. Część pochodzi z czasów panowania króla Karola IV (1346-1378), część Wacława IV (1378-1419). Ukryty został przypuszczalnie pod koniec lat 20. XV w. w okresie wojen husyckich. Skarb z Mysłowic wydzielono i zbudowano w przeszklonej gablocie. Jest ozdobą imponującej kolekcji numizmatycznej chorzowskiej placówki, zatytułowanej „Z dziejów pieniądza. Polska – Śląsk”.

Autor dziękuje p. Bogusławowi Polakowi za udostępnienie dokumentów z 1961 r. ze znaleziska w Mysłowicach.

 

 

Literatura:

K. Cerny, M. Sustr, Kutna Hora na starych pohlednicich, Kutna Hora 2013.

J. Dembniok, Katalog monet śląskich w zbiorach Muzeum w Chorzowie, Chorzów 2008.

A. Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, Kraków 2011.

J. Mękicki, Krótka historia grosza praskiego, (w:) Biuletyn Numizmatyczny, IX-XII 1986, Warszawa.

A. Sulik, Historia Mysłowic do 1922 r., Mysłowice 2000.

 

Dariusz Falecki
Podziel się:
Oceń:

Komentarze (0)

Dodanie komentarza oznacza akceptację regulaminu. Treści wulgarne, obraźliwe, naruszające regulamin będą usuwane.

Wysyłając komentarz akceptujesz regulamin serwisu _______. _________ z siedzibą w ________ jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.

Pozostałe